dfgjn] dfgjnfO{ zf]if0f ug]{, cGofo cTofrf/ ug]{ sfo{
lgGbgLo sfo{ xf] . gful/s clwsf/k|lt ;hu / ;r]t agf}+, agfcf}+ / ;a}df ;dfg
Jojxf/ u/f}+ .
g]kfn ;/sf/
;"rgf tyf ;~rf/ dGqfno
;"rgf ljefu
d'Vo ;dfrf/
lasf;df !(, ;fdflhs ;'/Iffdf !)
s/f]8
cfly{s jif{ @)&)÷)&! df 8f]6L
lhNnfsf] lasf;df !( s/f]8 b'O{ nfv %% xhf/ vr{ ePklg ;/sf/n] k|bfg ub}{ cfPsf]
;fdflhs ;'/Iff eQfdf !) s/f]8 &% nfv *( xhf/ rf/ ;o ?k}ofF vr{ ePsf] 5 .
;f] lzif{sdf cfly{s jif{ @)^(÷)&) df !) s/f]8 &@ nfv @& xhf/ ?k}ofF
vr{ ePsf] lyof] .
lhNnf lasf; ;ldlt 8f]6Ln] lbPsf] hfgsf/L cg';f/
;fdflhs ;'/Iff eQfsf nflu lgsf;f ePsf] s'n !) s/f]8 *# nfv &$ xhf/ b'O{ ;o
?k}ofFdWo] & nfv *$ xhf/ cf7 ;o ?k}ofF ufla; / gu/kflnsfjf6 lkmtf{ eO{
lk|mh ePsf] 5 . %) ufla; / Ps gu/kflnsf /x]sf] o; lhNnfdf ;fdflhs ;'/Iff eQf
kfpg]x?df &) jif{ pd]/ k'u]sf h]i7 gful/sx? Ps xhf/ kfFr ;o @* dlxnf / Ps
xhf/ kfFr ;o @) k'?if u/L tLg xhf/ $* hgf /x]sf 5g . o:t} ^) jif{ pd]/ k'u]sf
blnt h]i7 gful/sx?df Ps xhf/ rf/ ;o rf/ k'?if / Ps xhf/ rf/ ;o ($ dlxnf u/L
hDdf b'O{ xhf/ cf7 ;o (* /x]sf 5g .
lhNnfdf k'0f{ czQm ckfË @* dlxnf / $% k'?if u/L
&# hgf / cf+lzs czQm ckfË dlxnf @) / k'?if $@ u/L ^@ 5g eg] Psn dlxnfx?sf]
;+Vof cf7 xhf/ cf7 ;o @^ hgf 5g .
dfyLsf] ;+Vof cg';f/ cf7 s/f]8, *$ nfv @$ xhf/ cf7
;o lgsf;f ePsf] lyof] . o:t} ;fdflhs ;'/Iff eQf cGt/ut lakGg blnt kl/jf/sf gf}
xhf/ kfFr ;o !& jfnjflnsfx?nfO{ Ps s/f]8 (( nfv, $( xhf/ rf/ ;o /sd ?k}ofF
lat/0f ul/Psf] 5 . h;df jflnsf rf/ xhf/ cf7 ;o Ps / jfns rf/ xhf/ ;ft ;o !^
/x]sf 5g .
;/sf/n] &) jif{ k'/f u/]sf cGo hfltsf h]i7
gful/s / ^) jif{ k'/f u/]sf blnt h]i7 gful/sx?nfO{ dfl;s kfFr ;o ?k}ofF ;fdflhs
;'/Iff eQf pknJw u/fpFb} cfPsf] 5 . o:t} lawjf dlxnfnfO{ lawjf ePs} pd]/ b]lv
kfpg] u/L dfl;s kfFr ;o ?k}ofF pknJw u/fpFb} cfPsf] 5 .
gLlt cg';f/ k'0f{ czQm ckfËn] dfl;s Ps xhf/ /
cf+lzs czQm ckfËn] dfl;s tLg ;o ?k}ofF kfpg] u/]sf 5g . lakGg blnt kl/jf/sf
jfnjflnsfx?nfO{ kf]if0f eQf jfkmt dfl;s b'O{ ;o ?k}ofF lat/0f x'g] u/]sf] 5 .
k|lt kl/jf/ a9Ldf b'O{ jfnjflnsfx?nfO{ dfq pQm /sd pknJw u/fpg' kg]{ Joj:yf
/x]sf] lhla; 8f]6Ln] hfgsf/L lbPsf] 5 .
lasf;sf nflu @% s/f]8 #$ nfv &% xhf/ lalgof]hg
ul/Psf] ePklg lgsf;f !( s/f]8 @( nfv (( xhf/ dfq ePsf] lyof] . lgsf;f ePsf]
/sddf klg lhla;sf] jh]6 @& nfv $$ xhf/ lk|mh ePsf] 5 .
;DkfbsLo
5fgljg ;ldlt agfO{of];
wfld{s Pj+ ko{6sLo ?kdf /fli6«o:t/d}
dxTj /fVg] 8f]6Lsf] z}n]Zj/L If]q clxn] lgs} rrf{df /x]s]f 5 . lxGb' wd{zf:q
cg';f/ dxTjk"0f{ zlQmlk7sf ?kdf k'hf ul/Fb} cfPsf] o; z}n]Zj/L dlGb/df
k'hf kf7 ubf{ eQmhgx?n] r9fPsf] ax'd'No lrgf]x? sxfF hfG5 s;}nfO{ hfgsf/L 5}g .
z}n]Zj/L If]q lasf; ;ldltn] k6s–k6s cfkm'x?nfO{ dlGb/df eQmhgx?åf/f r9fOg]
bfge]6Lsf jf/]df s'g} hfgsf/L gePsf] jtfPsf] 5 . dlGb/sf] ;fFrf] k'hf/L;+u
x'G5, To;}n] k'hf/LnfO{g} yfx x'g] ;ldltsf] egfO{ 5 .
z}n]Zj/L If]qsf] laifodf 5nkmn ug{ zlgjf/ cfof]hgf
ul/Psf] a}7sdf k'hf/Lx?sf] pkl:ylt ePg . k'hf/Lx?sf cfkmGtsf] lgwg ePsf sf/0f
pgLx? cfpg g;s]sf] eGg] hfgsf/L eof] .
k'hf/Lx? dfq} xf]O{g z}n]Zj/L u'7Lsf] hUufsf df]xLx? lhNnf lasf; ;ldlt / b'/
;~rf/ sfof{nosf] klg a}7sdf pkl:ylt /x]g . :yfgLo ;/sf/ dflgg] lbkfon l;nu9L
gu/kflnsfsf] klg pQm a}7sdf pkl:ylt b]lvPg . a}7ssf] ;do / :yfg tf]Sg] 8f]6Lsf
k|d'v lhNnf clwsf/L uf]ljGbjxfb'/ sfsL{ sfd laz]ifn] eGb} a}7s a:g] lbg laxfg}
lhNnf jflx/ xflgP . pgn] lgldQ k|d'v lhNnf clwsf/LnfO{ a}7sdf hfg lhDdf lbP .
lgldQ k|lhc ;]tL k|flalws lzIffnosf] k|j]z k/LIffdf ;xeflu eO{ a}7s ;dfkgsf]
;+3f/df k'u]kl5 ;xeflu eP . /fhgLlts bnx?nfO{ ;d]t cfdGq0f ul/Psf] ;f] a}7sdf
Pdfn], /fk|kf g]kfn / /fli6«o hgdf]rf{sf] ;xeflutf b]lvPg .
v}/, ;xeflutfsf] laifo Pp6f xf]nf t/ z}n]Zj/L
dlGb/sf] gfddf s] eO{/x]sf] 5 eGg] s'/f dxTjk"0f{ xf] . o;df lhNnfsf ;j}
;/f]sf/jfnfx?sf] rfF;f] x'g' h?/L 5 . ;ldltn] a}7sdf ;fj{hlgs u/]sf] laj/0f
cg';f/ z}n]Zj/L u'7Lsf] hldgdWo] kfFr hgfn] cfkm\gf] gfddf /}s/ btf{ ul/;s]sf
5g . df]xLsf ?kdf cfkm\gf] gfddf hUuf btf{ u/fpg]sf] ;+Vof clguGtL eO{;s]sf] 5
. df]xLsf gfddf hUuf btf{ x'g] qmd clxn] klg hf/L 5 . u'7L, km'njf/L / b]j:yn
u/L ltg efudf jfFl8Psf] z}n]Zj/L If]qsf] hldg ;j} cltqmd0f x'g] qmddf /x]sf] 5
.
;/sf/n] z}n]Zj/Lsf] nflu slt /sd lbg] u/]sf] 5
< ;f] /sd sxfF vr{ x'g] u/]sf] 5 < o;sf] vr{ ug]{ k|lqmof s] xf] <
o:tf dl;gf s'/fx? ;d]t ;ldltnfO{ hfgsf/L 5}g . ;ldltsf] cfDbfgLsf nflu
eQmhgx?n] lgdf{0f ul/lbPsf] ejgsf] ef8f ;d]t ;ldlt;+u} ;+nUg JolQmx?n] lbPsf
5}gg\ eGg] cleJolQm z}n]Zj/L If]q lasf; ;ldltn] a}7sdf /fv]sf] 5 . z}n]Zj/L
If]qleq s'g} s'/fsf] lgdf{0f ubf{ jf s'g} sfd ubf{ ;ldlt;+u clgjfo{ ?kd cg'dlt
lng' k5{ . x/]s s'/fsf] lgodg x'g' k5{ . ;ldlt eGbf dfyL p7]/ cfkm'nfO{ cJjn
b]vfpg] k|of; s;}n] ug'{ /fd|f] xf]O{g, olb To;f] ePsf] 5 eg] .
y'k|} cf;+sfx?, y'k|} s'07fx?, y'k|}
lh1f;fx? pJhfPsf] 5 z}n]Zj/L If]q lasf; ;ldltsf] pQm a}7sn] . j}7sdf ;ldltsf]
tkm{jf6 /flvPsf s'/fx? olb ;To x'g eg] z}n]Zj/L s]xL jif{d} s;}sf] gLlh k]jf
jGg] lglZrt b]lvPsf] 5 . To;}n] ;dod} 5fgljg x'g' h?/L 5 . o;sf nflu Ps pRr
:t/Lo lgZkIf 5fgljg ;ldlt jgfO{of]; . ;f] ;ldltn] lgZkIf 5fgljg u/f]; /
z}n]Zj/Lsf] rn crn ;j} ;DklQ ;fj{hlgs u/f]; . o;sf ;fy;fy} xfn;Dd /}s/ btf{
ug]{ / df]xL btf{ ug]{ ;j} JolQmsf] gfd
klg ;fj{hlgs ug'{ h?/L 5 . u'7Lsf] hUuf rng ef]u ug]{n] ;f] jfkmtsf] sfd ug'{
kg]{ sfg'gL k|fJwfg 5 . clxn]sf df]xLx?n] Tof] u/]sf 5g ls 5}gg\, o;sf] klg
vf]hL x'g' k5{ . pgLx?nfO{ klg s/sf] bfo/fdf Nofpg' kg]{ x'G5 . o; jf/]df ;dod}
;j}n] xf]; k'¥ofpg' h?/L 5 .
yk ;dfrf/
PrcfO{eLn] jgfof] kl/jf/sf]
larNnL
af;'b]aL ufla;–& ;'jfvfgsf uDeL/
g]kfnLsf] PrcfO{eL ;+qmd0fjf6 d[To' eof] . pgsL >Ldlt / Ps 5f]/fsf] klg
d[To' eof] . kl/jf/df afFsL /x]sf Ps ;Gtfg k|]d g]kfnL xfn ef/tsf] k~hfjdf
dhb'/L sfd u5{g .
af;'b]jL ufla;–& b]psFf8fsf s[i0f dNn;+u} pgsL
>Ldltsf] klg d[To' eof] . cfdfj'jfsf] d[To';+u} gfjfnsd} 6'x'/f] ag] b'O{
alxgL ;lxt gljg dNn . gljg ef/tdf sfd
u5{g . gljgsL h]7L lbbLsf] lax] eO{;s]sf] 5 eg] sfG5L alxgL pgL;+u} ef/tdf
l5g .
af;'b]aL ufla;–* lemufj:tLsf sfn] e'nsf] d[To'
ePsf] s]xL ;dod} pgsL >Ldlt k§' e'nsf] klg d[To' eof] . pgsL Ps dfq} 5f]/L phnL e'n ^ aif{sf]
pd]/d} 6'x'/f] algg\ . phnL ^ aif{ b]lvg} dfdf3/df a:b} cfPsL 5g . lemufj:tLs}
laho e'n / pgsL >Ldlt d};/f e'nsf] @)^@ ;fndf d[To' eof] . pgLx?sf tLg
5f]/fx? clxn] larNnLdf 5g .
d[To' ePsf k'?ifx? ef/tdf dhb'/L sfd ug{ hfg]
u/]sf] lyP . ef/tdf sfd ug]{ qmdd} c;'/lIft of}g ;Dks{sf sf/0f PrcfO{eL ;+qmldt
ePsf k'?ifaf6 pgLx?sf >LdltnfO{ ;+qmd0f ePsf] :yfgLox? atfp5g . dlxnfx?sf
sf/0fn] ;+qmd0f gePsf] t/ k'?ifx?n]
dlxnfx?df ;/fPsf] :yfgLosf] egfO{ 5 .
PrcfO{eLsf af/]df hfgsf/L gx'Fbf 3/kl/jf/sf]
larNnL x'g] u/L lakb\ ef]Ug' k/]sf] ;+qmldtx? atfpF5g . ;+qmldt ePsf sf]xL v'Ng
rfxG5g sf]xL rfxFb}g\ t/ w]/}n] uf]Ko ?kdf /ut hfFr u/]/ cfkm'df ;+qmd0f eP÷gePsf]
yfxf kfpg] / lrlsT;ssf] ;Nnfx adf]lhdsf] sfd ug]{ u/]sf 5g . Ps :yfgLon] eg]
æpxfFx?n] klg olQ yfxf kfPsf] eP Hofg hfFb}g lyof] xf]nf .Æ pgLx?n] cfkm'x?
:jf:Yodf Wofg lbFbf ;+qmldt gePsf JolQmx? AolQm ;/x :j:y /x]sf] atfp5g .
lautdf PrcfO{eLsf af/]df ;xL hfgsf/L ePsf] eP
ufpFn] olt 7'nf] If]lt Aoxf]g'{ gkg]{ af;'b]aL ufla;sf cu'jf ;'o{ e'nn] atfP .
pgn] eg] æ:yfgLosf] lbdfudf klxnf PrcfO{eL ;+qmd0f ePsf] AolQm eGg] lalQs} vtd}
eof] . t'?Gt} d[To' x'G5 c?;+u af]Nbf, a:bf, vfbfF klg ;5{ eGg] g/fd|f] 5fk
eof], pgLx? s]xL /f]usf] ;+qmd0f / To; eGbf a9L x]nf / lt/:sf/n] ubf{ lrGtf /
/f]u;+u} a9\g] eof] .Æ
;'b"/klZrdsf] d'Vo :jf:Yo ;d:ofsf ?kdf /x]sf]
PrcfO{eLn] w]/}sf] Hofg lnP;+u} w]/}sf] 3/jf/ ljlxg ePsf] 5 . 8f]6L lhNnfdf
PrcfO{eLs} sf/0f Hofg u'dfpg]x?sf] ;+Vof &( k'u]sf] lhNnf P8\; ;dGjo ;ldlt
8f]6Lsf ;+of]hs a/bfg sfsL{n] hfgsf/L lbP . æ@)&! ;fn c;f/;Ddsf] tYofFs
cg';f/ %$ k'?if / @% dlxnfsfsf] Hofg uPsf] 5Æ ;+of]hs sfsL{n] eg]
æ>fj0fotfsf] tYofFs hf]8\g jfFsLg} 5 .Æ
8f]6Ldf @)&) ;fn c;f/;Dd Ps xhf/ ^ hgf ;+qmldt
/x]sf 5g . h;df tLg ;o (& hgf Pcf/6L vfO{/x]sf 5g . rf/ ;o !! ao:s k'?if /
kfFr ;o @! dlxnf /x]sf 5g . o:t} !$ jif{eGbf d'gLsf $! jfns / @& jflnsf /x]sf
;+of]hs sfsL{n] hfgsf/L lbP .
5kfnL dfladf vfFb]/ a:b} laBfyL{
lhNnfsf] las6 ufla;sf] ?kdf lrlgPsf]
5kfnL ufla;sf] Ps dfq dfBflds laBfnodf laBfyL{x? vfFlbP/ a:b} cfPsf 5g .
laBfno ejgsf ;fgf sIff sf]7df laBfyL{x? uf]bfd3/df
;fdfu|L /fv] h:t} Ps} 7fpFdf vfFlbP/ a:b} cfPsf 5g . e'O{df a:g'kg]{ afWotf
Psftkm{ 5 eg] csf]{ e'O{d} klg a:g 7fpF geP/ laBfyL{ ‰ofndf To;eGbf klg sfnf]kf6Lsf] d'gL rssf] w'nf] kg]{ 7fpFdf
s:;fs:sL u/]/ a:g' kg]{ afWotf /x]sf] 5 .
lzIfsx? sIff sf]7fdf k|a]z u/]kl5 :jfut ug{ p7\g]
laBfyL{x?nfO{ a:g lgs} ;do nfU5 sf/0f ;lhn} a:g] 7fpF x'Fb}g, sf]lRrP/ a:g'
kg]{ ePsfn] . lzIfsx?n] klg Ps} 7fpFdf pleP/ k9fpg'' kg]{ afWotf 5 .
laBfnodf )^^÷^& ;fn b]lv lgdf{0ffwLg ejg
xfn;Dd klg 7]Ssfbf/, laBfno Aoa:yfkg ;ldlt, lhNnf lzIff sfof{nosf] u}/
lhDd]jf/Lsf] sf/0fn] ;DkGg x'g ;s]sf] 5}g . laBfnosf] k'/fgf ejgx?sf] dd{t
;Def/ x'g g;Sbf laBfyL{x?n] To;sf] df/
v]Kg' k/]sf] xf] .
laBfnosf k|wfgfWofks g/ axfb'/ yfkfn] eg]
ælaBfnodf k7gkf7g ug{nfO{ ;f¥x} ;d:of ePsf] 5 . laBfyL{ / lzIfsnfO{ ;d:of ePsf]
5, c?n] u/]sf] uNtLsf] df/ laBfyL{n] ef]Ug' kl//x]sf] 5 .Æ k|c yfkfn] lhNnf
lzIff sfof{no tyf cGo bft[ lgsfonfO{ ;xof]u dfUbf klg ejg lgdf{0fsf] sfo{qmd
g/x]sf] eGb} ;xof]u gug]{ u/]sf] atfP .
Aoa:yfkg ;ldltsf] kxndf lhNnf k|x/L sfof{no 8f]6Ldf
lga]bg lbPkl5 7]Ssfbf/n] cfkm'nfO{ 7]Ssfdf 3f6f ePsfn] ?k}ofF ltg{ g;Sg]
atfPsf] laBfno Aoa:yfkg ;ldltsf cWoIf la/ axfb'/ /f]sfofn] atfP . ejg lgdf{0fsf
nfuL lhNnf lzIff sfof{no;+u k|flalws ?kdf ;fem]bf/L ub}{ cfPsf] ;fd'bflos lasf;
s]Gb|n] klg sfd ;DkGg gx'Fb} k|flalws ?kdf kf; ePkl5 k'/f /sd kf; ePsf] 5 .
jiff{}+b]lvsf]
;fd'bflos jg ljjfb ;fDo
8f]6Lsf] lthfnL uflj;–( n]sufpF / *
u}gLufpFsf afl;Gbfx?lar ;fd'bflos jgsf ljifodf nfdf] ;dob]lv sfod /x]sf]
ljjfbdf ;xdlt h'6]sf] 5 .
lhNnf k|;fzg sfof{no 8f]6Ldf ;j{kIfLo ?kdf cfh
a;]sf] a}7sdf o; cl3 jg sfof{non] ljefhg u/] adf]lhd s"n b'O{ ;o #( bzdna
^ x]S6/ hldgdWo] Ps ;o ** bzdna && x]S6/ jg n]sufpF ;fd'bflos jg / %)
bzdna *# x]S6/ jg hf/jg] /f]nv]tL ;fd'bflos jgsf pkef]Qmfx?n] pkef]u ug{ kfpg]
ul/g} ljefhg ul/g] ;xdlt ePsf] xf] .
To;df o;eGbf klxn] n]sufpF ;fd'bflos jgsf
k|ltlglwsf] cg'kl:yltdf jg ljefhg ul/Psfn] olx efb| @$ ut] :ynut ?kdf lhNnf:t/Lo
tyf ;j{kIfLo pkl:yltdf n]sufpFsf pkef]Qmfx?n] O{R5fP adf]lhd jghËn lbg] / u}gLufpFsf
pkef]Qmfx?n] kfPsf] jgsf] If]qkmn g36\g] ul/ jg k'gM ljefhg ul/g]5 . @)%$ ;fndf
n]sufpF ;fd'bflos jgsf gfddf sfod /x]sf] jgnfO{ 6'qm\ofP/ O{nfsf jg sfof{no
uf]k3f6sf /]~h/ rGb| e08f/L ;lxtsf] 6f]nLn] @)&! h]7 !^ ut] u}gLufpFsf
pkef]Qmfx?nfO{ hf/ag] /f]nv]tL ;fd'bflos jgsf gfddf jg pknAw u/fO{ sfo{of]hgf
k|bfg u/]kl5 ljjfb a9]sf] lyof] .
ut ;fpg !& ut] lhNnf jg sfof{no / lhNnf k|zf;g
sfof{nodf a;]sf] 5'§f5'§} a}7sdf ;d]t ;xdlt h'6\g g;s]kl5 ;d'bfo:t/af6} ;xdlt
ug{sf nflu cfu|x ;lxt #% lbgsf] Dofb lbO{Psf] pQm jgsf] l;dfgfsf] ljjfb lsgf/f
nufpg k|d'v lhNnf clwsf/L ;lxt /fhgLlts bnsf k|d'vx?, lhNnf jg sfof{no, lhNnf
k|x/L sfof{no, gfkL zfvfsf kbflwsf/L, kqsf/ tyf b'j} ;fd'bflos jgsf
kbflwsf/L;lxtsf] /f]xj/df jg l;dfª\sg ul/g] ePsf] 5 .
cj &) k|sf/sf cf}ifwL lgz'Ns
;/sf/n] d'nse/Lsf] lhNnf c:ktfn;Ddsf
;/sf/L :jf:Yo ;+:yfx?jf6 &) j6f cf}ifwL lgz'Ns pknAw u/fpg] tof/L ul//x]sf]
5 .
z'qmjf/ j;]sf] dGqL kl/ifbsf] j}7sn] b]z e/Lsf
:jf:Yo rf}sL, k|fylds :jf:Yo s]Gb| / lhNnf c:ktfnjf6 &) k|sf/sf cf}ifwL
lgz'Ns lbg] lg0f{o u/]sf] 5 .
o; cl3 pk:jf:Yo rf}sLjf6 @@, :jf:Yo rf}sLjf6 #@ /
lhNnf c:ktfnjf6 $) k|sf/sf cf}ifwLx? lgz'Ns lat/0f x'Fb} cfPsf]df cj &)
k|sf/sf] cf}ifwL lgz'Ns lat/0f x'g]5 . æxfnnfO{ &) k|sf/sf cf}ifwLx? lgz'Ns
pknAw u/fpg] lg0f{o ePsf] 5Æ a}7skl5 ;~rf/sdL{;+u s'/f ub}{ :jf:YodGqL vu/fh
clwsf/Ln] eg] æxfdLn] hLjg /Ifs cf}ifwL, g;g]{ /f]udf pkof]u ul/g] cf}ifwL,
dw'd]x, yfO/fO8, o'l/s Pl;8, pRr /Strfk, dfgl;s /f]u, n]s nfUg] ;d:of, d'6'/f]u
nufotsf cf}ifwL klg lgMz'Ns pknAw x'g] 5 .Æ
pQm lgz'Ns cf}ifwL lhNnf c:ktfn, :jf:Yo rf}sL,
k|fylds :jf:Yo s]Gb|df cfpg] la/fdLnfO{ lbOg] 5 . xfn lbg nfluPsf] cf}ifwLdf
lhNnf c:ktfn :t/sf] ;j} hLjg /Ifs cf}ifwL ;lxt ;dfhdf Jofks ?kdf /x]sf] g;g]{ /f]usf]
cf}ifwLnfO{ ;d]t ;d]6\g] k|of; ul/Psf] k|fylds :jf:Yo ;]jf k'ghf{u/0f dxfzfvfsf
lgb]{zs 8f=/d]z s'df/ v/]n atfp5g .
æ:jf:Yodf ut jif{ eGbf sd ah]6 cfPklg dGqfnon]
cf}ifwLdf a9]sf] vr{nfO{ k|jGw ug{ ;S5Æ dGqL clwsf/Ln] eg] …c~rn, pkI]fqLo /
s]Gb|Lo c:ktfndf ;d]t ljkGg OsfO{ v8f u/]/ lgz'Ns cf}ifwLsf] Joj:yf ug]{ of]hgf
l5§} nfu' ug]{ atfP .
æxfdLn] lgMz'Ns k7fpg] cf}ifwLsf] u'0f:t/ pRr
/fVg] kxn yfNg] 5f}+Æ, :jf:Yo dGqL clwsf/Ln] k|wfgdGqL ;'lzn sf]O/fnfn] ;d]t
lgMz'Ns ljt/0f ul/g] cf}ifwLsf] u'0f:t/ jf/] rf;f] /fVg' ePsf] jtfP . d'n'sdf
&^ j6f lhNnf c:ktfn 5 . o:t} b]ze/Ldf Ps hgf PdljljP; 8fS6/ ;d]t /xg] Ps ;o
(( j6f k|fylds :jf;Yo rf}sL 5 eg] al/i7 x]Ny cl;:6]g6 OGhfr{ x'g] Ps xhf/ rf/
;o $& j6f :jf:Yo rf}sL 5 .
dxf]T;jdf
/fi6«JofkL k|ltof]lutf
c5fd uhn dxf]T;j @)&! d'n ;ldltsf]
a}7s dxf]T;jdf v'Nnf uhn k|ltof]lutf cfof]hgf ug]{ nufotsf lg0f{{o ub}{ ;lsPsf]
5 .
d'n ;ldlt ;+of]hs lxdfn pbfl;sf] cWoIftfdf
ljgfosdf ePsf] a}7sn] oxL c;f]h @% / @^ ut] c5fddf cfof]hgf ug{ nfluPsf]
dxf]T;jdf /fi6«JofkL v'Nnf uhn k|ltof]lutf ug]{ lg0f{o u/]sf] xf] .
k|ltof]lutfdf g]kfnL uhn n]Vg] h'g;'s} >i7fn] efu lng kfpg] atfO{Psf] 5 .
k|ltof]lutfsf] nflu ;xeflu x'g rfxg] O{R5's uhnsf/n] c;f]h !% ut] leq cfkm\gf]
uhn d'n ;ldltdf k7fO{ ;Sg'kg]{ ;+of]hs pbf;Ln] atfP . c5fd lhNnfdf klxnf] k6s
cfof]hgf ug{ nfluPsf] k|yd uhn dxf]T;j / To;} ;Gbe{df v'Nnf uhn k|ltof]lutf ug{
nfluPsf] / o;af6 uhnsf/nfO{ yk xf};nf k|bfg x'g] pbf;Lsf] egfO{ 5 . uhn cfof]hs
;ldltnfO{ e]6]/, kqfrf/ u/]/ / O{d]n dfkm{t klg k7fpg ;lsg] atfO{Psf] 5 .
k|fKt uhndWo] pTs[i6 uhnnfO{ gub k'/:sf/, k|df0f
kq k|bfg ul/g'sf ;fy} c5fd uhn d~rsf] d'vkq piffls/0fdf k|sfzg ;d]t ul/g]
cfof]hsn] hgfPsf] 5 . c5fdL uhnsf] ;+/If0f / k|j4{gsf nflu c5fd uhn d~rn]
g]kfnsf rlr{t uhnsf/, ufos uflosfx?sf] pkl:yltdf uhn dxf]T;j ug{ nfu]sf] xf] .
dxf]T;jdf c5fdL uhn tyf ;flxTosf] cj:yfsf] af/]df
sfo{kq k|:t't ug]{ nufotsf sfo{ ul/g] cfof]hs ;ldltn] hgfPsf] 5 . a}7sdf d'n
;ldltsf kbflwsf/Lx?sf] ;xeflutf /x]sf] lyof] .
sxfF 5g åGåsfnLg j]kQfx?
åGåsf qmddf /fHo / lab|f]xL b'j}
kIfjf6 j]kQf kfl/Psf ;j{;fwf/0fx?sf] cj:yf c1ft /x]sf] 5 .
cGt/fli6«o j]kQf lbj;sf] cj;/df g]kfn /]8qm;
;f];fO{6L 8f]6L zfvfn] zlgjf/ cfof]hgf u/]sf] Ps sfo{qmddf åGåsf qmddf j]kQf
kfl/Psf gful/sx?sf] xfn;Dd klg vf]hL gePsf] hfgsf/L lbO{of] . sfo{qmddf zfvfsf
dGqL b]a af]x/fn] åGåsf qmddf a]kQf ePsf AolQmsf kl/jf/n] vf]lhsf nfuL lga]bg
lbPdf vf]lh sfo{ x'g] atfPsf 5g .
dGqL af]x/fn] eg] æ/]8qm;sf] dfkb08 cg';f/ xfdL
tkfO{sf] kl/jf/sf] ;b:o vf]lh lbG5f} eGb} pxfFx?sf] lk8f aNemfpg hfFb}gf+} a?
lkl8t kl/jf/sf] lk8f sd ug{ xfd|f] kl/jf/sf] ;b:onfO{ vf]lh lbg' xf]; eGg]
cfa]bg cfPkl5 dfq} vf]H5f}F, gq vf]lh sfo{ ul/b}g .Æ lkl8t kl/jf/n] lbPsf]
lga]bgdf cfwf/df tYofÍ /fVg] u/]sf] dGqL jf]x/fn] hfgsf/L lbP . 8f]6L lhNnfsf
a]kQfx?sf] ;"lr km/s ;+:yfn] km/s ;+sng u/]sf] eGb} ;~rf/sdL{n] lh1f;f
/fv]kl5 dGqL af]x/fn] pQm s'/f atfPsf x'g .
sfo{qmdsf ;efWoIf tyf g]kfn /]8qm; 8f]6Lsf ;efklt
g/]zdfg >]i7n] eg] æ@)%@ ;fn kmfu'g ! ut] b]lv @)^# ;fn d+l;/ % ut];Dd åGåsf
qmddf åGås} sf/0fn] a]kQf ePsf AolQmx?sf] vf]lh ug]{ u5f}+{ olb oxfFx?sf]
hfgsf/Ldf ePsf AolQmx? klg 5g eg] cfa]bg ug{ cfu|x ub{5' .Æ sfo{qmd ;dfkgsf
qmddf af]Nb} >]i7n] eg] æ;+o'Qm /fi6«;+3n] to u/]sf] dfgjclwsf/jfbL cjwf/0f
eGbf klg g]kfndf /fhg}lts bn lgs6sf dfgjclwsf/jfbL ;+:yfx?sf] cfkm\g} AofVofsf
sf/0f klg ;d:of ePsf] 5 .Æ
/]8qm;sf] tYofÍ cg';f/ ;z:q åGåsf qmddf b]ze/ Ps
xhf/ tLg ;o $& hgf a]kQf ePsf 5g . /]8qm;n] 8f]6L lhNnfdf tLg hgf dfq}
a]kQf ePsf] atfPklg a]kQf x'g]x?sf] ;+Vof w]/} /x]sf] kfPsf] 5 .
/]8qm;sf] /]s8{df 3fªn ufla;–% d'Nofrf}/sf u+uf/fd
;fsL{, a5}{g ufla;sf g/ axfb'/ 3lt{du/ / nIdLgu/ ufla;–& sf eQm axfb'/ yfkf
/x]sf 5g . laDa ;fKtflxsn] laleGg ;F:yfx?n] ;+sng u/]sf tYofÍ ;+sng ubf{
nIdLgu/ ufla;–* sf sla/fd yfkf, ;fTkm/L ufla; gGbnfn lagf8L, ;/:jltgu/ ufla;sf
cDd/ cf]nL, 3fªn ufla;sL b]aL cfrf{o nufot & hgf xfn;Dd a]kQf /x]sf]
kfO{Psf] 5 . a]kQfx?sf] ;+Vof cem w]/}
x'g ;Sg] cg'dfg ul/Psf] 5 .
/]8qm;n] cfof]hgf u/]sf]
sfo{qmdsf ;xefuLx?n] ;To lg?k0f tyf d]nldnfk cfof]u / a]kQf cfof]u u7g u/]/
lk8snfO{ sfg'gL bfo/fdf Nofpg' kg]{ / lkl8tnfO{ Gofo lbnfpg' kg]{df hf]8 lbPsf
lyP .
b'O{
kf6L{sf] ;+o'Qm la/f]w
s'g} ;do Ps–csf{sf s§/ la/f]wL b]lvg
g]skf–dfcf]jfbL / /fli6«o hgdf]rf{ ;/sf/n] ef/t;+u ug{ nfu]sf] laB't Jofkf/
;Demf}tfsf] la/f]wdf Ps ePsf 5g .
;/sf/sf] pQm sbdsf] la/f]wdf b'j} kf6L{n] cfO{tjf/
;fFem 8f]6Lsf] lbkfondf ;+o'Qm ?kdf d;fn h'n'; k|bz{g u/]sf 5g . d;fn h'n';
k|bz{gkl5 cfof]hgf ul/Psf] sf]0f;efdf jf]Nb} /fli6«o hgdf]rf{sf s]Gb|Lo ;b:o Pj+
;]tL dxfsfnL O{Grfh{ dgf]h e§n] g]kfnd} laB'tsf] cfk'lt{ x'g g;s]sf a]nf
ef/t;+u laB't Jokf/ ;Demf}tf ug'{ j]O{dfgL ePsf] jtfP . …g]kfndf cfjZos kg]{
laB't klg pTkfbg x'g ;s]sf] 5}gÚ e§n] eg] …g]kfnn] clxn] ef/tjf6 laB't cfoft
ul//x]sf j]nf g]kfnsf] laB't laqmL ug{sf nflu ef/t;+u laB't Jofkf/ ;Demf}tf
ug'{ g]kfnsf ^ xhf/ gbLgfnfdf ef/tsf] lgoGq0f sfod u/fpg' dfq} xf] .Ú
sfo{qmddf g]skf–dfcf]jfbL 8f]6Lsf ;lrj laj]s
s'dfnn] ;/sf/n] ug{ nfu]sf] pQm ;Demf}tf /fi6«wftL ePsf] jtfpFb} ;Demf}tf x'g
glbg ;j}nfO{ la/f]wdf plqg ;d]t cfJxfg u/] . æof] /fi6«3ftL ;Demf}tfn] b]zsf]
k|fs[lts >f]tdfyL lab]zLsf] k|To]If x:tIf]k x'G5Æ ;lrj s'dfnn] pQm
;Demf}tfsf] la/f]wdf kf6L{n] lg/Gt/ ;+3if{ ug]{ jtfP . pQm ;Demf}tfn] b]znfO{
yk k/lge{/ jgfpg] s'dfnsf] egfO{ lyof] .
5f]6s/L
;dfrf/
;fdflhs k/LIf0fn] ;'wf/ u¥of]
lgoldt ?kdf ;fdflhs k/LIf0f ug{
yfn]kl5 ;xsf/L ;+:yfdf w]/} ;'wf/ cfPsf] / ;'wf/ x'g] qmddf /x]sf] j/lkkn jrt
tyf C0f ;xsf/L ;+:yf lnld6]8 u}/f 8f]6Lsf cWoIf jdjxfb'/ dNn jtfpF5g .
cfly{s jif{ @)&)÷)&! sf] ;fdflhs k/LIf0f
ug]{ qmddf ut d+unjf/ dNnn] ;'? ;'?df ;dflhs k/LIf0f eGg] lalQs} lgs} 8/ nfUg]
u/]sf] ePklg clxn] cfP/ ;fdflhs k/LIf0f clgjfo{ ?kdf ug'{ kg]{ /x]5 eGg]
a'emfO{ ePsf] jtfP . æ;fdflhs k/LIf0f ul/Pkl5 ;+:yfdf sxfF s] sdhf]/L ePsf] 5
eGg] jf/]df hfgsf/L x'G5 To;nfO{ ;'wf/ ug{ klg ;lsG5 / cfufdL lbgdf cem /fd|f]
jgfpg ;lsG5Æ dNn] lgoldt ?kdf ;fj{hlgs k/LIf0f ug{ ;j} ;fj{hlgs lgsfox? nfO{
cfu|x ;d]t u/] .
;fj{hlgs
lgsfox?n] clgjfo{ ?kdf ;fdflhs k/LIf0f ug'{ kg]{ eGg] @)^# ;fnd} gLltut Joj:yf
ul/Psf] ePklg xfn;Dd ;/sf/L lgsfox?n] klg ;fdflhs k/LIf0f ug{ ;s]sf 5}gg\ . t/,
pQm ;xsf/L ;+:yfn] laut kfFr jif{ b]lv lgoldt ?kdf ;fdflhs k/LIf0f sfo{qmd
;~rfng ub}{ cfPsf] 5 . ;fdflhs k/LIf0f ug{ o'gfO{6]8 ld;g 6' g]kfnn] xf};nf
lbPsf] cWoIf dNnsf] egfO{ 5 . o'Pdg 8f]6Ln] pQm ;xsf/L ;+:yf;+u ;fem]bf/L ub}{
lhljsf]kfh{g sfo{qmdx? ;~rfng ul//x]sf] 5 .
ko{6g ;dfrf/
nf]Eofpg] a8Ldflnsf
n
sflGtk'/
sf];]nLjf6
n8\b} k8\b} ha a8Ldflnsf dlGb/ ePsf]
kxf8sf] 6'Kkf]df 6]lsof], xfdL afbneGbf dfly eof}+ . 6f9f x]bf{ lxdfn klg
xfdLeGbf tn 5 h:tf] nfUof] . $ xhf/ & ;o ld6/sf] prfOdf /x]sf] a8Ldflnsf c?
;dodf k|foM ;'g;fg x'G5 . hg}k"l0f{dfsf] a]nf xfdL k'Ubf eg] ´G8} kGb|
xhf/ tLy{ofq'n] of] y'Dsf] 9fs]sf lyP . nfUYof]– lxdfneGbf dfly hfqf nfu]sf] 5
.
Hofgsf]
afhL
afh'/fsf] a]tfndf08';Dd ;xh a; ofqfkl5
a8Ldflnsf;Dd k'Ug ofqLx?n] Hofgs} afhL yfKg'kg]{ l:ylt 5 . ;8ssf] 6«ofs v'n]klg
To;df uf8L rnfpg ldNg] eO;s]sf] 5}g . afh'/fsf] ;b/d'sfdaf;Lg} uf8L r9\g tLg
3G6f lx8\g'k5{ . afh'/fsf] df}/]–s}nfzdf08' / df}/]–tf]nL–rt/fdf af6f]
lgdf{0fsf k|f/lDes sfd dfq ePsf 5g\ .
a8Ldflnsf k'Ug] eL/ o:tf] lyof] ls, af6f]df Pp6f
dfq kfOnf /fd|/L c6fpFYof] . csf]{ v'§fsf] ;dGjo gldn] lrKn]/ u'Nl6g], eL/df
x/fOg], h+undf lrKnf af6fdf k5fl/Fb} lx+8\g'kg]{ . cf]/fnf] ´g]{ a]nfdf klg
af6f] kTtf nufpg} d'l:sn .
æ;8s gePklg s]ansf/ agfOlbP hf]lvdn] el/Psf]
psfnf] / cf]/fnf] lx+8\g'kb}{g lyof],Æ wgu9LsL t'n;Ldfof >]i7n] elgg\ .
:yfgLoaf;L eg] of] af6f] ;lhn} lxFl8/x]sf lyP, ;fob cEo:t eP/ xf]nf . klxnf]k6s
k'Ug]nfO{ eg] d'6'df 9\of+u|f] 7f]Sg] . af6f] lxF8\g g;s]/} kl5Nnf]
hg}k"l0f{dfsf a]nf tLg ofqLsf] d[To' ePsf] afh'/f lhNnf k|x/L sfof{nosf
lg/LIfs lxSdtaxfb'/ af]xf]/fn] atfP .
a8Ldflnsf bz{g / k"hfsf nflu klxn] /fhf To;kl5 k|wfg;]gfklt h]7 dlxgfd}
k'Ug] uy]{ . clxn] k[tgfklt h]7d} k'U5g\, t/ x]lnsK6/df . æpgLx? klg k}bn k'Ug]
eOlbPsf] eP ;8s ;'ljwf ;xh aGYof] ls,Æ >]i7sf] egfO lyof] .
lnËf]sf]
n8fO{
hg}k"l0f{dfsf] cl3Nnf] lbg . afh'/f /
sflnsf]6 5'6\ofpg] lqj]0fL gbLsf] b'O{ 5]pdf dlGb/ 5 . v]nf}gfnfO{ lnP/
aRrfaRrLn] ´u8f u/]h:tf] Pp6f lnËf]nfO{ lnP/ s}of}+ JolQm n'5fr'F8L ub}{ 5g\ .
Ps kl08t dGq hKb} lr;f] kfgL lhpdf 5lsP{/ sfFlk/x]sf 5g\ . ;of}+ dflg; jl/kl/
pleP/ of] b[Zo x]l//x]sf 5g\ .
crfgs Pp6f 6f]nLn] lnËf] vf]:of] . clg, gbLsf]
k"j{kl§sf] dlGb/tkm{ nfUof] . ljh]tf 6f]nL lgs} pT;fxL b]lvGYof] .
sflnsf]6sf ho/fd Gof}kfg]n] hgljZjf; ;'gfP, ælnËf] h'g lhNnfn] lhT5, ToxfFsf]
cGgafnL jif}{e/L /fd|f] x'G5 . clg ToxfFsf dfG5] v'zL /xG5g\ .Æ of] lnËf] lht]/
To;sf] k"hf u/L a8Ldflnsf k'¥ofP/ km]l/ cfkm\gf] lhNnfsf] ljz]if dlGb/df
k|lt:yfkg ug]{ rng /x]5 .
To; lbg klg lnËf] sflnsf]6]x?n] lht] . crDd,
clxn];Ddsf] n8fO{df a8Ldflnsfdf cfkm\gf]tkm{af6 lnËf] k'¥ofpg afh'/faf;Ln]]
;s]s} /}g5g\ cfkm\gf] lhNnfsf] lhtdf k|km'Nn ho/fdn] eg], æc? lhNnfsf] t df}s}
x'Fb}g, clGtddf ;w}+ afh'/f / sflnsf]6s} k|lt:kwf{ k5{ .Æ hg>'lt g} ;xL Û
lnËf] lhTg] lhNnf sflnsf]6 ;fFlRrs} afh'/fsf] t'ngfdf ;'ljwf / vfB pTkfbgdf
cufl8 5 . a8Ldflnsf hfg'cl3 afh'/f, sflnsf]6, c5fd, 8f]6L / a}t8Laf;Ln]
cf–cfkm\gf] lhNnfaf6 klg lqj]0fLdf lnËf] nu]/ k"hf u5{g\ . k|lt:kwf{ x'g]
lnËf]rflxF lqj]0fL 5]psf] dlGb/af6 lgsflnG5 . To;kl5 $ 3G6fsf] psfnf] kf/ u/]/
a8Ldflnsf k'¥ofpF5g\ .
cfo'j]{lbs
3/
a8Ldflnsfsf nflu lqj]0fLaf6 ofqf ;'? u/]nuQ}
7"nf kf6gdf k|s[ltn] agfOlbPsf] km"naf/L e]l6P . ljleGg /ª\uLla/ª\uL
km"nx? . g/dfpg] sf]xL ePg . æoL km"n dfq xf]Og, o;df cf}ifwL klg
5g\, ljif klg . uNtLn] ljifsf] km"n 5f]P Hofg hfG5,Æ c5fdsL 8Dd/ s'df/L e08f/Ln] ;'gfOg\ . km"naf/]
hfgsf/L ePsfx?nfO{ yfxf 5, pgLx? 5fg]/ 6fpsf] tyf k]6 b'MvfO sd ug]{ h8La'6Lsf
km"n tyf h/f pvfn]/ lx+8\b} lyP .
bfr'{nfaf6
cfPsf hf]zL kl/jf/sf ^ efOn] psfnf] lxF8fOnfO{ /dfOnf] agfP, ehg ufP/ . pgLx?
;a} ^% jif{ sfl6;s]sf lyP . ofqfs} qmddf sf]xL lrlGtt aGy], /fHon] oqf]
>f]tsf] pkof]u gu/]sf]df . ;'v]{tsf lzIfs b'uf{rGb| sF8]nn] eg], æolt
7"nf] ;DklQ 5 . o;sf] cg';Gwfg / cWoog x'g ;s]sf] 5}g . afh'/f 3'Dg] 7fpF
dfq geO{ cfo'j]{lbs ;DklQsf] vhfgf xf] . o;nfO{ s;n] Wofg lbg] <Æ :yfgLo
ljsf; clwsf/L vu]Gb| ;fpFb ;'b"/klZrddf klg afh'/fnfO{ ;/sf/n] Wofg}
glbPsf] u'gf;f] kf]v] . æd'n's wgL agfpg] vhfgf eP klg To;nfO{ jf:tf ul/Psf]
5}g,Æ pgn] eg] . g]kfnsf] klZrdlt/ ´G8} ^ ;oy/L cfo'j]{lbs af]6la?jf 5g\ . ===
rnlrq
dgf]/~hg
lkmNdsf] Jo:ttf 36]klg gflosf glGbtf
s];L km]zg / ;'Gb/ aGg] s'/fdf ;w}F g} cu|;/ x'lG5g\ . ;fob pgsf] ;'Gb/tf / klx/gsf] ;dfrf/ ldl8ofsf nflu
dxTjk"0f{ aGg yfn]kl5 pgn] o;df ;hutf ckgfPsf] x'g;S5 .
cfOtaf/
a]n'sL cfof]hgf ePsf] g]km\6f lkmNd cjf8{sf] a|fG8 3f]if0ff sfo{qmd xndf k|j]z
ub}{ ubf{ w]/}n] glGbtfnfO{ lrg]gg\ . æsltn] dnfO{ lrGb} lrGg' ePg,Æ
cfkm"nfO{ glrg]sf]df glGbtfn] uj{ ub}{ elgg\, …cfh s]lx km/s b]lvg dg
nfu]/ of] u]6ck agfPsL xF' .Ú
km/s u]6ckdf cfsif{s ag]/ k'u]sL glGbtfnfO{ xlnp8
lx/f]Ogsf] h:tf] km]zg eGg] k|ltlqmof cfPsf] ;'lgof] . o:tf] k|ltlqmofn] dVv
b]lvPsL lo cljjflxt gflosfnfO{ s]xLn] xlnp8 ;'Gb/L PGh]lngf hf]nL;Fu t'ngf s]
dfqf u/]sf lyP pgsf] v'§fn] e"O{+ g} 5f]8\of] . ;'Gb/tfsf] jofg ubf{sf] g}
dVv gknf{ / <
ha km/s
u]6ckdf cfsif{s b]lvPsf] k|ltlqmof pgn] kfOg\ ta pgsf] kmf]6];];gsf] df]x klg
hfUof] . glGbtfn] clwsf+z pkl:yt ldl8ofsf Sofd]/fdf kf]h kf]hdf kmf]6f] lvlrg\
. ;fob pgn] klg ldl8of s] rfxG5 < ;dfrf/df
s;/L 5fpg ;lsG5 < eGg] s'/f j'´]sf] x'g'k5{ . h] ePklg, glGbtfnfO{
s]xL ;dootf ;fj{hlgs sfo{qmddf ;'xfpFbf] d]sck / cfsif{s klx/gdf b]lvg yfn]sf]
5 .
lglvn;Fu cg'sf] hf]8L
Do"lhs lel8of]df dfq w]/} b]lvg]
u/]sL gflosf cg' zfx olta]nf lkmNddf klg Jo:t aGb}l5g\ . of] aif{sf] ;'?jftb]lv
g} pgsf] Jo:ttf lkmNddf klg a9]sf] b]lvG5 . …b o"ub]lv o"u;DdÚ af6
g]kfnL /htk6df lelqPsL cg'n] ;kmn lkmNd eg] lbg ;s]sL 5}gg\ .
cg'n] nfdf] ;dokl5 g]kfnL /htk6df kms{g nfu]sf
gfos lglvn pk|]tLsf] hf]8L eP/ sfd ug{ nfu]sL l5g\ . rfF8} g} kqsf/ ;Dd]ng
dfkm{t hfgsf/L lbg] elgPsf] k'?iffy{ k|x/Lsf] syfdf aGg nfu]sf] lkmNddf /]vf
yfkfn] Ps uLtdf dfq g[To ug]{l5g\ . lkmNdnfO{ lglvn cfFkm}n] lgdf{0f tyf lgb]{zg
ub}{5g\ .
lglvnsf]
gofF k|f]h]S6df sfd ug{ kfpFbf v'zL nfu]sf] cg'sf] egfO{ 5 . cg'sf] …Pp6f
;fyLÚ, …hGde"dLÚ, …wf}nLÚ, …uf]/]Ú k|bz{gsf] nflu tof/ 5g\ . g]kfnL lkmNd
gu/Ldf ;f]´L gflossf] ?kdf kl/lrt cg'n] lkmNd / Do"lhs lel8of]sf] sfdnfO{
ldnfP/ cufl8 a9fpg] atfOg\ .
n]v
5ftL km'nfP/ eG5' M g]kfndf hftLo ;+3Lotf rfFlxb}g
cl3Nnf] k6s k|sflzt ePsf] ;fdfu|LnfO{
l6Kk0fL ug]{ dg'jfx?sf] cfj]u, efiff z}nL kmf]xf]/L /jfkm / pTt]hgf b]v]/ dnfO{
a8f] pb]s nfUof] . o:tf] s'/f cfdfsf] sf]vdf l;Sg kfOG5 ls sfnfGt/df cWoog ub}{
hfFbf ldNg] x'g eGg] pkfo dnfO{ x]Ssf ePg . x'g' klg x'b}g . e}xfNof] eg] klg
ckzAbsf] rfªunfO{ hLjgsnfsf] la8Dagf 7fG5' d . d km]/L s]lx s'/f k|:6 kfg{
rfxG5' .
s'g} klg ljrf/ 8fS6/sf] Æk|of]uzfnfÆ af6 cfpb}gg\
. ljrf/sf] bf]>f] ?k ax; xf] . ;+;f/df csf6\o eGg] lrh æclS;hgÆ afx]s c? 5}g
. s6\6/ cfnf]rs g} d]/f eujfg x'g\ . a? d'Sts07sf k|z+;fnfO{ d clns z+sf ub{5'
. d cfh klg d]/f] rf}8f 5flt km'nfP/ eG5' M g]kfndf hftLo ;+l3otf rflxb}g . olb
s;}nfO{ rflxG5 eg] Tof] :jfledfg g]kfnL gful/ssf] nfzsf] y'k|f] dfly 6]sf]; .
s]lx h8afbL hftLo s'07fsf] s'Dnf] af]s]sf cfnf]rsnfO{ d hjfkm lbg rfxG5' .
df]6f–df]6f lstfa xfdLn] klg k9]sf] xf] . bz{gnfO{
g]kfnLdf pNyf ug{ klg l;s]sf] xf] . t/ g]kfnL ;fdfhsf] :t/ / cWoogsf] cg'dfg
ug]{ xf] eg] af}l4s au{ Psflt/ clg ;fdfGo gful/s csf]{ lt/ 5g . hgtfnfO{
;+3Lotf nufotsf w]/} d'4fdf cjut gx'g'sf] d'Vo sf/0f klg oxL xf] . ctM bz{g /
lstfasf] ls/fnfO{ yflt /fv]/ g]kfnL ;fdfh / gful/ssf] of]Uotf d'tflas ljrf/
;Dk|]if0f x'g\ h?/L 7fGb5' .
b]z bz{g / ljrf/n] rNg ;s]g . l;4fGt / lgod
sfg'gn] klg b]z rn]g . ;+ljwfgdf b]z rn]g . ;xdlt ;D´f}tfdf b]z rn]g . t;y{ ca
b]znfO{ efjgfaf6 rnfpg' k/]sf] 5 . efj'stfaf6 rnfpg' k/]sf] 5 . dfof, ;b\efj /
Pstfaf6 b]znfO{ lbzf lbg' k/]sf] 5 . efOrf/f, dft[Tj / eft[Tjsf] pTk|]/0ff
hufpg' k/]sf] 5 . kz'kltgfyn] xfdL ;a}sf] sNof0f u?g . tyf:y'===
d]/f dt'jfnL bfh'efO{ d'naf;L x'g sL d'n'saf;L x'g
eg]/ d s}of+} k6s 5Ss k5'{ . lzj eujfgn] lognfO{ Vofn u?g . kfj{tL dftfn]
lognfO{ ;b\a'l4 lbpg . cs]nf b]jLn] lognfO{ ;Tdfu{ klxNofpg] uf]/]6f] b]vfpg .
afnx7 / ax'n6\7Lkgn] lognfO{ s'dfu{sf] sf/vfgfdf k'¥ofpg nfUof] . cfFksf]
a'6fdf 8n/ kmNg yfNof] . g]kfnL v'b|f /sd–snd t x/fO uof] . wd{ a]r]kl5 klxrfg
lslgG5 . ´G8f km]/]kl5 k};f kfOG5 . k};f lagf klxrfgsf] n8fO{ x'b}g Û
pgLx? du/ jf cGo s'g} hft x'g ls dflg; x'g eg]/
klg d 3f]tlnG5' . pgLx?nfO{ d n]Gb'kysf] af6f]df km'ndfnf af]s]/ pleO{/x]sf]
Pp6f :jfutåf/ h:tf] klg b]V5' . d'vdf clehft au{sf] gf/f hk]/ g]kfnL a+z ljgf;sf]
xf]8afhL d b]V5' . d lognfO{ g]kfnL klxrfgsf xTof/f b]V5' . d lognfO{ g]kfnL
o:tf, cv08tf / ;fj{ef}d d'n'ssf] bnfn b]V5' . dflg;sf] klxrfg eg]sf] dfgj
clwsf/sf d'No x'g .
gful/tf vf]l;g' ePg . uf]hLdf g]kfnL gful/stf
af]s]/ b]zleq csf]{ b]z hGdfO{ lbg] sfObfsf] pkfo ltAatLog v]dfsf] xf] . d+uf]n
cg'xf/sf] c;nL klxrfg vf]Hg d+uf]nLof eGg] b]zdf hfg' k5{ . 5TtL; a0f{sf]
km'naf/Ldf of] vf]h]/ kfOb}g . p;} klg of] 5TtL; j0f{ dfyL rf/ hftsf] 3fF6L
hf]l8Psf] 5 .
du/ft
k|b]zaf/] d]/f] eGg' M
du/ftsf] ;fgf] e'lddf xfdL v'lDrg] x}g . g]kfn g}
xfd|f] agfpg] xf] . ;lsG5 eg] ljzfn ef/t / rLgnfO{ klg g]kfn agfpg] xf] . xfdL
h:tf] 7'nf] 5ftL ePsf] dflg; ;fgf] e'lddf v'lDrP/ a:g ;Sb}gf}+ . sDtLdf klg d ;lSbgF
. d ;+;f/nfO{ xNnfpg rfxG5' . Oltxf;sf] lstfadf n]lvof]; g, du/n] ;+;f/ xNnfof]
eg]/ .
cfkm\gf] Onfsfdf t s's'/ klg af7f] x'G5 . afh]sf]
v]tdf t nf6f ;Gtfgn] klg hf]t]/ vfG5g . xfdL b'lgofF;Fu ´'Sg' x'Fb}g . c:yfoL
zlQm / tfgf;fxLsf] cuf8L nDk;f/ k/]/ ;'Tg' x'Fb}g . xfdL ;+;f/nfO{ shfP/ vfg
;Sg] an a'FtfnfO{ sDd/ s;]/ :yflkt u/fpF . gofF ljrf/ Oltxf;sf] lgdf{0f /
cu|ufdL klxrfg s]an l8lh6n of]u;+usf] ;+;u{af6 dfq ;Dea 5 .
du/ft k|b]z d'bf{afb eGg' cfTd/tLsf] s'/f xf]Og .
cfTduf]n klg xf]Og . of] t a'´]/} eg]sf] 5' l;wf s'/f a'‰gnfO{ 7'nf] 5flt /
v'Nnf lbn rflxG5 afªuf] s'/f a'‰gnfO{ s]an cf]v/sf] 3fhL´}F ;'s]sf] vKk/ eP klg
e} xfN5 . xfdL lgd'vf 5}gf}+ .
du/ftL 5fltsf] rf}8fO{ / nDafO{ dfu]/ vfg] xf]Og
k':tfsf] gfd ehfP/ cfkm\gf] 5fs 6fg]{ xf]Og xfdLn] . xfdLnfO{ e'uf]nsf] ;fgf]
e'lddf s}b ug'{ eg]sf] xfd|f] 5ftL ltqfsf] eGbf klg ;fgf] x'g' xf] . Eofu'tfsf]
h:t} pk|mfO x'g' xf] . Eofu'tf v'a plk|mG5 lsgeg] p;sf] nflu s'jf cfkm\gf] /fHo
xf] . cfkm\gf] Onfsf xf] . t/ Eofu'tf
pk|m]]/ ;+;f/sf] pHofnf] gh/df s}b ug{ ;Sb}g .
xf] dnfO{ yfxf 5 . xfdLnfO{ xfdf] efiffsf] dfof 5
. e]ife';fsf] Kof/ 5 / l/ltl/jfhsf] :yfloTTjs– /0fsf] lrGtf 5 . of] ;a yf]s
lrGtf a6'n]/ b]zsf] 5fltdf cfuf] afNg] sfd gu/f}+ . ;8sdf 6fo/sf w'Fjf afn]/
hLj–hgfj/sf] jftfj/0f wldnf] gagfpF . ltgfp gbLsf] t'Ogdf b'j} xft eujfgsf]
gfddf ;'lDkP/ ´'l08PsL gfgLsf] gd:sf/ ug{ klg xft x'Fb}g . t/ xfdL;+u xft 5 xft
5pGh]n xfdL ;S5f}+, xfdL u5f}{+ .
d xd];f Pp6f nfOgsf] ehg ufpg] u5'{ . ljZjdf
7'nf–7'nf kl/jt{gx? cfP, aln{g kvf{nx? 9n] . dflg;x? kl/jt{g x'g yfn] . kl/jt{g
cfhsf] d"n cfjZostf xf] . kl/jt{g x'g grfxg] dfG5] Oltxf;sf] af]´n] lslrP/
d5{ .
du/ klg cfd dflg; xf] . d}n] p7fPsf] a}rfl/s cfwf/
k'g /fv' M dfG5] ljj]szLn 5 / p kl/jt{g x'g rfxG5 . ;+;f/df hlt klg dfG5] kl/jt{g
ePsf 5g tL ljj]szLn 5g . a'4' dfG5] kl/jt{g x'g rfxb}g s]jn k'vf{sf] klxrfg
a]r]/ vfg vf]H5 . of] ;+;f/df s] kl/jt{g ePsf] 5}g a? hnjfo' kl/jt{g ePsf] 5 .
cfFwLsf ultx? kl/jt{g ePsf 5g\ . ;'gfdL aUg] lbzf kl/jt{g ePsf] 5 / dfG5]sf]
;d'bfo klg kl/jt{g ePsf] 5, klxrfg 7'nf] s'/f xf]O{g kl/jt{g 7'nf] s'/f xf] .
lxGb dxf;fu/df kfOg] Psk|sf/sf] Pgf]dfn]K;
Sof6f]K6«g gfds df5fn] cfFvfsf] tnkl§ Ps k|sf/sf k|sfz lnP/ lx8\5 . ;d'b|sf]
cFWof/f] ulx/fOdf ;f] k|sfzaf6 cfkm\gf] dfu{nfO{ ;lhn} kQf nufpg ;Sb5 t/ Tof]
k|sfz lbg] k|sfzk'~h klg s'g} lglh{j ;fwg geO{ ljleGg k|fs[lts sf/0fjz o;sf]
7Ls cfFvfd'lg ´'08 agfP/ a:g] / df5f;Fu} 6fFl;P/ ofqf ug]{ k|sfzdfg hLjf0f'sf]
7"nf] ;d"xdWo] Ps ;fgf] ´'08 xf] / xfdL klg ´'08g} xf}+ dflg; cfk;sf]
;xof]u lagf afFRg ;Sb}g .
xf], xfdL cuf8L a9\g' k5{ . xfd|f] ;d'bfosf] ljsfz
x'g' kb{5 . t/ xtf/n] xf]Og . csf]{nfO{ pl5Gg] dxTjfsf+Ifdf ;xofqLnfO{ wSsf
lbP/, 3f]RofP/ xf]Og, cfkm" pSng] k|of;df c?sf] v'§f tfg]/, csf{nfO{ l5s]{
xfg]/ xf]Og . cyf{t\ cfkm\gf] dxTjfsfFIf k"lt{sf nflu plrt cg'lrt ;a}
xts08f k|of]u u/]/, af6f] s'af6f] ;a}lt/ bu'/]/ xf]Og .
l;wf, :jR5 / kf/bzL{ dfu{af6 Odfgbf/L, nugzLn
ldlxg]t / >dsf] ;fwgfåf/f dtfk;Fu Pp6} ult, Pp6} no / Pp6} tfndf . laZjAofkL
dfGotfsf] cfwf/df xfdL cuf8L a9\g' 5 . xfdLnfO{ xfd|f ;Gtfgn] dfq x]l//x]sf
5}gg\ . cfsf;dfyL klg l8lh6n Sofd/f
h8fg 5 . hldgd'gL klg e'–ua{sf] cfufl8 klg ;+;f/ 5 n'sfpg] s'/f s]xL 5}g .
PSsfO;f}+ ztfAbLdf klg pGgfO;f}+ ztfAbLsf] cj:yfdf
u'h|L/x]sf] g]kfnL gf/Lsf] r]tgfdf d]/f] n]vn] s]xL ;r]tgf hufpg' kg]{ xf] . t/
ckm;f]r Û oxfF Tof] jftfj/0f ;[hgf x'g c´} b'O{;o ztfAbL nfU5 eGg] d]/f] cg'dfg
5 . ;d:of / cju'0fx? k|z:t cfkm\gf] n]vdf 5g'{ k/]sf] 5 t/ To;sf] sf/0f /
lg/fs/0f k6Ss} a6'Ng' k/]sf] 5}g .
;fy{s eP/ klg c´} d du/ bfh'efO tyf lblbalxgLnfO{
a]nufd agfP/ ;f}vsf] nflu v]n d}bfgdf lg;+sf]r bf}8g cfu|x ul//x]sf] 5' . cg}lts
of]hgfx?;Fu nfh klg nfU5 clg /x/ klg . ;D´f}tfnfO{ cg}lts klg eGg ldNb}g t/
k|:t't u/fOdf Ps pbfx/0f csf]{
pbfx/0fdf ckjfb alglbG5 . ;d'bfosf km/s km/s kf6f o:t} x'g . x/]s kfOnfdf afwf
/ cj/f]wx?n] 5ftL km'nfP/ r'gf}tL lbO{/x]sf x'G5g . xfdL r'gf}tL;+u n8f}+ .
/fhg}lts pbfx/0fsf] nflu hghflt ;hu / ;r]t x'G5
p;n] cfkm\gf] ;d'bfosf] xs lxt eGb} slxNo} s/fpFb}g, plk|mb}g . p;n] gaf]nLsg}
leqleq} sk6, hfn´]n u/]/ cfkm\gf] clwsf/ :yflkt u/fP/} 5f8\5 . xfdL hfn´]n /
if8\oGq ug'{ t kb}{g t/ af}l4s hfn /r]/ cuf8L a9\g' cfhsf] cfjZostf xf] .
kfls:tfgleq} an'rL:yfg hGdfpFg df/fdf/ 5b}5 .
hftLo cx+sf/jfb ;fdGtL Joj:yfsf] ;+:sf/ xf] . clxn] klxrfg / clwsf/sf] cfGbf]ng
rNbf Tof] cx+sf/jfbsf] k|bz{g ug'{ eg]sf] cfGbf]ngsf nflu k|To'Tkfbs s'/f xf] .
;fyLx? cd]l/sfn] v8f u/]sf lag nfb]g / OlGb| ufGwLn] v8f u/]sf leG8/jfn]sf]
al4df k;]sf 5g . rfF8} a'l4 knfcf]; Û
afa/L dl:hb eTsfpg] lxGb' pu|afbL h:t} lsl;dsf
pu|afbLx? t/fOdf a:5g . a]nf a]nfdf d'l:nd;Fu n8fO{+ n8\5g, g]kfnuGhdf t w]/}
d'l:nd klg dfl/P bËf km;fb eP/, kl5 :yfgLo r'gfj klg lzj ;]gfn] lhTof] . xfd|f]
d'n'sdf ufO{ sfl6g yfNof] eg] ef]ln lxGb'x? Ps eP/ t/fOaf6 tL cltjfbLx? lq;'n
af]s]/ kxf8 g plSnpg, sdn yfkfn] ;+u7g u/]/ clxn] tftf]tftf] s'/fdf ;xdt u/]/
eljiodf cfkm\g} d'n'sdf n8fO{+ glgDTofpg] 5 . pgLx?sf] clnslt klxrfg of] klg
x'g' k5{ uf]? sf6]/ vfg kfpg' k5{ eGg] dfu ;+u;+u} cf] dfg] k]d] xf]d hKg' nfO{
s]an ;+of]u dfq dfGg ;lsb}g . of] cgk9 / c1fgtfsf] k/fsfi6 g} xf] .
s'g} klg rLh km'6fpg Tolt uf¥xf] 5}g . b]znfO{
l;lSsdLs/0fsf] lbzfdf ws]n]/ ;f]rf+}, Ps k6s duh vf]n]/ ;f]rf}+ olb
sf7df08f+}sf] s]lGb|s[t Aoa:yfsf sf/0f cGo lhNnfx?sf] ;Gtf]ifhgs lasf; x'g
g;s]sf] xf] eg] sDtLdf lrtjg / kf]v/fdf cGt/fli6«o:t/sf] Po/kf]6{ agfO{ lbpF
clg sf7df08f}+ b'O{ lbgleqdf x'Dnfsf] l;ldsf]6 h:t} aGb5 . oBkL xfd|f] rfxgf
sf7df08f}+nfO{ x'Dnfsf] l;ldsf]6 agfpg] x'g' x'Fb}g .
xfd|f] rfxgf sf7df08f}+nfO{ sf7df08f}+ agfpg] xf]
. s0ff{nLnfO{ s0ff{nL agfpg] xf] . ;'b"/k'j{ / ;'b"/kZrLd eGg] 7Ls
5}g, of] ;'b"/df efj ultnf] 5}g < cGoyf kfFr ljsf; If]qnfO{ g} ;+3
3f]if0ff ubf{ x'G5 . ljsf; ug{sf] nflu s] kfFr ljsf; If]q sfkmL 5}g < clxn]
b'/b/fhdf /x]sf g]kfnLnfO{ yfgsf]6 sf6\g' kg]{sf] ;a}eGbf 7'nf] sf/0f uf}r/gsf]
ljdfg:yn xf]Og < s] uf}r/gsf] a}slNks p8fg / cat/0f :yn 5f]/]kf6g jf /fdk'/
aGg ;Sb}g <
cfxf Û Tof] Onfd Û lrof aufgdf Ps skL kmf]6f]
lvr'F / od a/fnn] ´}F afbn'sf] 3'D6f]n] Onfd ahf/ 5f]Kbf d}n] ;a} kL/nfO{ la;'{
/ ;D´' s]an dgsf] dfG5]nfO{ . hf]d;f]dsf] ahf/df afx« ah] xfjf rNbf wgs'6] bfO{x?
;'Gtnfsf] ef/L af]s]/ kxf8 plSnpg . clg kf] uha g]kfn Û of] ;+;f/ o;/L ablnPsf]
5 sfnf]nfO{ sfnf] eGg kfObF}g, ToxfF lje]b x'G5 .
dnfO{ nfUb}g afpgx? ls/ftL efiff af]Ng vf]Hnfg jf
ls/fFtL du/ efiff af]Nnfg, n efiff eg]sf] ;"rgf oGq xf] . bf]xf]/f]
s'/fsfgL a'l´P;Dd h'g efiff af]Nbf klg x'G5 . z/L/nfO{ 5f]Kg] Ps ;/f] n'uf
h:tf] nufpFbf klg x'G5 . dfG5]n] hLjge/ k'vf{sf] klxrfg af]s]/ lx8\g ;Sb}g . a?
;lsG5 eg] cfkm'n] gofF gofF klxrfgsf] ljsf; ug]{ -hf] o'u;+u tfnd]n vfG5 .
efg'eQmn] /fdfo0f n]v] . g]kfnL efiffsf] pTyfg u/]
. kSs} klg pgnfO{ tTsflng tfgfzfxLx?n] afx'gsf] 5f]/f] eg]/ cd]l/sf k9\g k7fPsf
lyPgg\ xf]nf . ToxL lstfa xfd|f r]Dhf]ªu sfsfx?n] n]Vg ;s]sf] eP e}xfNYof] .
csf]{ s'/f efiff, wd{, / k/Dk/fnfO{ hf]ufpg] s'/f Tolt 7'nf] xfpu'hL xf]Og .
of] t Pp6f ;+:yfg v8f u/]/ ;fg{ ;lsg] s'/f klg xf] .
km'6]/ xf]Og h'6]/ s]xL ug{ ;lsG5 eg]/ c/a lnusf]
:yfkgf ul/Psf] 5 . hL 8 sf cjwf/0ffx? o'/f]lkog d'n'sdf 5b}5 . SAARC eg]sf]
klg ToxL xf] . efuaG8f gldn]/ pQ/ k|b]zaf6 cnu eof] pQ/fv08 . ptf cfGb|df s'/f
gldn]/ 6'lqmof] clg t]n+ufgf hlGdof] . ca kfnf] dfxf/fi6«sf] xf] ls h:tf] 5 .
uf]/vf Nof08sf] s'/f t xfdL ;a}nfO{ caut g} 5 . n ca klxrfg / wd{sf] s'/f ug]{
xf] eg] O/fs aiff}{ b]lv l;of / ;'GgL d'l:ndsf] rk]6fdf 5 .
d df lgs} 7'nf] /fi6«afb knfPsf] 5 . k/Gt'
/fi6«afbsf d'No–dfGotf af]s]/ xfd|f] lxdfn c´};Dd plePs} 5 . k'vf{sf] ehg ufpg
eGbf klxnf l;Gw'nLu9Ldf au]sf] xfd|f] /ut 5f]P/ s;d vfg' k5{ ls d d/] klg d]/f]
b]z afFrL /xf]; . cfkm' d/] kl5 ;a} ;lsFb}g . c´} c/af}+ aif{;Dd k[YjLsf ;Gtfg
o;/L g} kmf]S;f]df pb\b]lnt xfjf eg]{ 5g n tL gfnfkfgL / sfnfkfgL clg s'dfp
u9sf] v'g c´} uNbf] 5}g .
g]kfn
;fgf] 5 . t/ xfd|f dfu 7'nf 5g . ;a}nfO{ hldg efu nufpg' 5 / cfkm' c´} ;fgf]
eP/ v'lDrg' 5 . xfdLnfO{ l;df :tDe x/fPsf]df lk/ 5}g, bf}/f ;'/jfn nufpg] rng
x/fPsf]df lk/ 5 . dfgf}+ bf}/f ;'/jfn /x]df b]z /xG5 l;df /lx/xg' kb}{g . s:tf]
lgolt xf] of] < b]z eGbf 7'nf] Ps hf]/ n'uf . Ps yfg afhf . Ps yfg efiff .
h;/L a'4 hGd]sf] ef/tdf xf] eg]/ ckmjfx km}nbf ;Dk'0f{ g]kfnLsf] v'g pDn]/
cfFp5 To;/L g} w/fg–wgs'6f ls/fFtLsf] xf] eGbf dnfO{ klg v'g pDn]/ cfFp5,
lsgeg] e'ld eg]sf] eujfg klg xf] . ;fob d}n] kfNkf / :ofªhf du/flt e'ld xf]
eg]/ ua{ ug]{ xf] eg] ToxfFsf cGo ax' hflt ax'nfpg] 5g . of] ldl>t ;d'bfodf
;a}n] bxL vfG5g . hdfP/ xftdf /fVb}gg\ .
df]km;n
kqsfl/tf
y'k|} ;d:of / r'gf}tLx? /x]sf 5g\
lxSdt jxfb'/ l;+x -lhNnf ;Djfbbftf_
PleGo'h
6]lnlehg, 88]Nw'/f
o tkfO+{sf] k'/f kl/ro kfpF g <
—d]/f]
gfd lxSdt axfb'/ l;+x xf] . :yfoL 7]ufgf 88]Nw'/f lhNnf hf]ua'8f uflj;–$
3'D6]u8f ufFpdf a;f]af; ub}{ cfO/x]sf] 5' . xfn cd/u9L gu/kflnsf–%
t'kmfg8fF8fdf a;L kqsf/Ltf k]zf ub}{ cfO/x]sf] 5' .
tkfO{n]
lsg kqsfl/tf k]zf /f]Hg' eof] <
— ;dfh
kl/jt{g / cfjfh ljlxgx?sf] cfjfhnfO{ ;/f]sf/jfnf lgsfo;Dd ;~rf/sf dfWodaf6
k'¥ofpgsf nflu d}n] kqsfl/tf k]zfnfO{ cjnDag u/]sf] x'F . ;dfhdf /x]sf s'/Llt,
s';F:sf/ / ;d:ofx?nfO{ phfu/ ug]{ x]t"n] / d'n p2]Zosf ;fy d}n] of] k]zf
/f]h]sf] x' .
slt ;do
eof] o; k]zfdf nfu]sf] <
— ljut
cf7 jif{b]lv d ljz'4 kqsfl/tf k]zf ub}{ cfO/x]sf] 5' .
s:tf]
vfnsf] kqsfl/tf ug{ ?rfpg' x'G5 <
—
ljz]if u/L kqsfl/tfsfdf nfu]b]lv d}n] /fhgLlts d'4f / ax; eGbf klg ;dfhdf /x]sf
;d:of cf}nfpg] b]lv lnP/ cf]em]ndf /x]sf ljifoj:t'nfO{ a9L dxTj lbg] u/]sf] 5'
. h;sf/0f d}n] cGo lj6 eGbf klg dfgjclwsf/;+u glhs /x]/ kqsfl/tf k]zf ul//x]sf]
5' ls h:tf] d}n] dxz'; ub}{ cfPsf] 5' . h;cGt/ut cfly{s d'4f / ;dflhs d'4fx?
klg o; kl/lwdf kg{ uPsf 5g\ .
Ps
kqsf/ eP/ cfO{kg]{ ;d:ofx? s] s] b]Vg' ePsf] 5 <
— lgZro
klg kqsfl/tf k]zf cfkm}Fdf ;d:of hgs k]zf xf] . kqsfl/tf k]zfaf6 cfˆgf]
kfl/jfl/s cj:yf dha't agfpg cln uf¥xf] dxz'; d}n] u/]sf] 5' . o;n] ubf{ klg
kqsf/ ePs} sf/0f ;d:of ef]Ug' k/]sf] xf] sL h:tf] klg nfU5 , oBlk of] ;d:of
eGbf klg kqsfl/tfdf y'k|} ;d:of / r'gf}tLx? /x]sf 5g\ . h;df s'g} ;d'bfodf
/x]sf] unt s'/f / ultljlwnfO{ ldl8of dfkm{t k|zf/0f ug{' k¥of] eg] ToxfF klg
y'k|} ;d:of / r'gf}tLx? x'G5g\ . d}n] cfkm'n] cg'ej u/]sf] cfwf/df d PleGo'h
6]lnlehgdf lg/Gt/ sfd ub}{ cfO{/x]sf] klg 5', To;}n] o; cjlwdf d}n] ljsf;] ;dfrf/x?
eGbf klg ;dfhdf ePsf ;d:ofx? / unt ug]{ JolQm jf ;+:yfx?sf] ;dfrfx? a9L k|;f/0f
ePsf] cg'ej 5 . To;}n] klg d}n] cflzjf{b eGbf klg u'gf;fx? / r'gf}tLx?sf] ofb
klg cfpF5 .
88]Nw'/fdf
a;]/ kqsfl/tf ug{ ;lhnf] 5 eG5g, s:tf] cg'ej eO{/x]sf] 5 tkfO{nfO{ <
—
88]Nw'/f lhNnf ;'b"/klZrdsf kxf8L lhNnfx?sf] g]t[Tj ug]{ lhNnf ePsfn]
oxfFsf] ;~rf/dfWoddf klg cGo lhNnfsf] ;~rf/dfWodx? eGbf s]xL cuf8Lg} b]lvG5 .
hxfF bh{gf+} kqklqsfx? lgoldt ?kdf k|sfzgdf cfPsf 5g\ eg] /fli6«o ldl8ofx?df
klg 88]Nw'/f cuf8Lg} 5 . ljleGg 6]lnlehgx?sf nfuL 88]Nw'/faf6 ;lqmo eP/ sfd
ug]{ ;xsdL{ ;fyLx? klg d]xgtsf ;fy sfd ub}{ cfO/x]sf 5g\ . dnfO{ 88]Nw'/f h:tf]
;'Gb/do lhNnfdf a;]/ kqsfl/tf ubf{ cfkm'nfO{ efUodfgL klg 7fg]sf] 5' . hxfF
kqsfl/tfsf] ljsf; klg lbgk|ltlbg u'0ffTds ?kdf cuf8L al9/x]sf] 5 . To;}n] dnfO{
88]Nw'/fdf kqsfl/tf ug{ ;lhnf] nfu]sf] 5 .
df]km;n
kqsfl/tfsf ;d:of ;dfwfgsf nflu g]kfn ;/sf/n] s:tf lsl;dsf sfo{qmdx? Nofpg' knf{
<
—df]km;nsf]
kqsfl/tfnfO{ x]g]{ ;/sf/sf] b[li6sf]0f kl/jt{g x'g'kb{5 . s]Gb|df /x]sf
;~rf/dfWod tyf ltgdf sfo{/t kqsf/x?sf nflu dfq geO{ df]km;ndf /x]sf kqsf/sf
nflu ljz]if Joj:yf ug'{kg]{ cfjZostf oltv]/ v8\sL/x]sf] 5 . ;/sf/n] >dhLlj
P]gsf s'/fx? klg ul//x]sf] of] cj:yfdf cfufdL lbgdf Pp6f kqsf/sf cfwf/e't
cfjZostf k'/f x'g] lsl;dsf] Joj:yf ug'{ h?/L 5 .
df]km;ndf
sfo{/t kqsf/x?sf ;d:of ;dfwfgsf nflu g]kfn kqsf/ dxf;+3sf] e'ldsf s:tf] kfpg'
ePsf] 5 <
— g]kfn
kqsf/ dxf;+3n] df]km;nsf kqsf/x?sf laifodf ljleGg j]nf df}sfdf cfjfh p7fpb}
cfPsf] 5 . kl5Nnf] ;dodf dxf;+3s} kxndf Go'gtd\ kfl/>flds lgwf{/0f ;ldlt u7g
ePsf] 5 . ;ldltn] klg cfkm\gf] sfd ub}{ u/]sf] cj:yfdf dxf;+3n] u/]sf sfd cem}
k|efjsf/L / df]km;nsf kqsf/x?n] ;d]t pkef]u ug]{ lsl;dsf ;]jf ;'ljwfsf nflu
nfu] /fd|f] x'G5 h:tf] nfU5 .
df]km;nsf
;~rf/dfWod / ;~rf/sdL{x?sf] xs lxtsf nflu kqsf/x?sf a}rfl/s ;+u7gx?sf] e'ldsf
s:tf] kfpg' ePsf] 5 <
—kqsf/fs
j}rfl/s ;+u7gx?n] p7fpg] ;jfnx? cfd ;~rf/sdL{sf ;jfn x'g\ t/ tLgnfO{ /fhgLlts
cf:yfsf cfwf/df eGbfklg ;du| kqsf/sf ;jfnsf ?kdf :yflkt ug]{ ul/ cfpg'k5{ h:tf]
nfU5 . j}rfl/s ?kdf v08gt gx'g] u/L ;a}sf ;femf d'4fsf ?kdf cfPsf ;jfnx? :yflkt
x'g] / ;a}sf] bjfj ;d]t kg]{ ePsfn] oL o:tf ;+u7gx?n] p7fpg] sltko d'4f ;lx /
sltko /fhgLlts d'4f h:tf] klg b]lvG5g\ .
tkfOsf]
ljrf/df kqsfl/tf s] xf] <
—
kqsfl/tf ;dfhsf] cleGg c+u xf] . cfd ;~rf/sf] dfWoaf6 hgtfx?nfO{ ;"rgf
lbg] / ;';"lrt u/fpg] d'Vo bfloTj klg kqsf/sf] x'g hfG5 . ;dfhsf x/]s
ultljlwx?nfO{ ;lx ?kdf 8f]¥ofpgsf lgldQ ;d]t cfd ;~rf/dfWodsf] cfjZostf /xg]
ub{5 . o;/L ;~rf/sf dfWodaf6 ;TotYo hfgsf/L lbg' kqsf/sf] d'Vo bfloTj x'g]
ePsfn] kqsfl/tf ;dfhsf] cleGg c+u xf] .
clxn]
kqsfl/tf If]q jb\gfldt x'Fb}5, kqsfl/tf If]qdf nfu]sfn] lbpF;} hfF8 vfP/ xNnf
ug]{, cfkm'nfO{ 5'§} b'lgFofsf] dfG5] 7fGg], ;dfrf/nfO{ lnP/ df]ndf]nfO{ ug]{
h:tf k|a[lQx? b]lvPsf 5g eGg] cf/f]k 5 nfUg] u/]sf] 5, 88]Nw'/fsf] cj:yf s:tf]]
5 <
—
kqsfl/tfsf] cf8df kqsf/n] c/fhs ultljlw ug{' cfkm}df l7s s'/f] xf]O{g . hfF8
vfP/ 7'nf] :j/df xf] -xNnf ug{'n] kqsfl/tfsf] ul/dfnfO{ d]6fpb} hfg] ePsfn]
o:tf k|j[lt b]lvg'n] g/fd|f] x'g cfpF5 . 88]Nw'/fsf] xsdf kqsfl/tf k]zf dof{lbt
/ ljut eGbf emg} Jojl:yt tyf ;+:yfut ?kdf cuf8L a9L/x]sfn] kqsfl/tf k]zfdf cfj4
;xsdL{ ;fyLx?df unt k|j[lQ df}nfPsf] 5}g . ;'b"/klZrdsf cGo kxf8L lhNnfx?
eGbf 88]Nw'/fdf kqsfl/tfsf] ljsf; /fd|f] ePsfn] klg 88]Nw'/fsf] kqsfl/tf
Jojl:yt / dof{lbt 5 .
tkfO{
slQsf] nfUg' ef 5 o:tf s'/fx?df <
— 5}g\
.
cGTodf
s]xL eGg dg nfu]sf] 5 <
—
kqsfl/tf :jR5, :j:y / ;lx ?kn] ug'{ kb{5 eGg] d]/f] dfGotf xf] . kqsf/ s'g}
csf]{ u|xaf6 cfPsf] eGg] xf]O{g . kqsf/ eGb}df s;}n] 8/fpg' kg]{ cj:yf klg 5}g,
;dflhs lhDd]jf/L / /fHosf] lgod sfg'g ;a}sf nfuL a/fa/ 5g\ . o;y{ dnfO{ s] nfU5
eg] unt k|j[ltsf lj?4 / ;lx sfo{sf kIfdf snd rnfpbf kqsf/ tyf kqsfl/tf k|lt
cem} hgljZjf; a9\g] ePsfn] ;a}nfO{ ;lx ?kdf kqsfl/tf ug{sf nfuL cfu|x ub{5' .
…uhnÚ
vfGbfgL wgL jfpsL 5f]/Lsf] s] sfd
cfkm}
s'?k eP;L k/Lsf] s] sfd
;fFem
laxfg km'nkftL r9fpFbf klg
olb
gkfP pgnfO{ z}n]Zj/Lsf] s] sfd
hLjge/L
xf;]/ hLpg vf]h]lg
kv]6f
ljgf oxfF r/Lsf] s] sfd
cfkm\g}
dgsf] jfFw km'6]/ uP;l
kme/d}
;'sLhfg] em/Lsf] s] sfd
5q jf]x/f …3fonÚ
nfgf
s]bf/]Zj/–$, 8f]6L
æuhnÆ
klxnf]
e]6d} k/]nLdf a;fO{ lbof]
gogn]
dgn]
gfO{ eGbfgL km;fO{ lbof]
gogn]
cfF;'
nfO{ xfF;f] b]vfpg vf]h]klg
yfx}
glbO{ cfF;' v;fO{ lbof]
gogn]
e'ld/fh hf]zL
sfn'v]tL–* aemfª
gf/Lk|lt
gf/L
Hof]lt ltdL piff–;db[zL k"jL{o cfsfzsL
kfË|f
Ps ltdL ;dfh–/ysL, ;|i6f :jo+ ;[li6sL .
a08f
nfU5 ;dfhaf6 clxn] ;Dk"0f{ bfloTjsf]
gf/L
nDs cufl8 w}o{ a6'nL, pT;fx ;j{Zj xf] .
x'Ìf}
JofKt oyfy{df hutdf, gf/L ltdL cflv/
e'N5\Øf}
dfq ltdL ;w}}}+ lsg l9sL, hfFFtf], kw]F/f]lt/ <
xf],
o:t} ;'s'df/ efif0f oxfF kfOG5 l;4fGtdf
cs}{
5g\ Jojxf/sf lgod v} Û emg\ leÌ 5g\ rfxgf .
5g\
>[Ëf/, bof, Ifdf, k|0fosf kvf{n rf/}lt/
aGbL
5f} lsg af]lNbgf}}} < ca To;} v'Nb}g aGbLu[x .
cGwL
5f} s'g cy{df, lsg < b'j} cfFvf v'nf b]V5' d
cfkF}mdf
c;dy{tf lsg cxf] Û emNsG5 ;jf{Ëdf .
P]gfleq
;hfOg] k'tnLe}Fm 5}gf} ltdL ;'Gb/L
clNemG5\Øf}
lsg ‰ofndf ca To;} < x}gf} ltdL pj{zL
.
gf/L Û
Tofu l56f] u/]/ e|dsf] Tof] k'ikz}of ltdL
cfpm Û
cf]n{ oyfy{df a9 l56} nfdf] 5 ofqf egL .
dfG5]
xf] Û eg 5fltsf] /; ;a} ;f];]/ s] s] lhof} Û
s:tf]
Kof/ / dft[:g]x lbgx'F kfP/ Toqf eof} <
cfdfsf]
clg b]zsf], hutsf] ;Ddfg v} s] u¥of} <
xFfS5f}
xfFSg t ljZj g}, ;an 5f}} ;fFrf] s'/f s] k9Øf} <
nfvf}+
dd{ Joyf / kL/ dgdf af]s]/ afFRYof} ltdL
5ftLleq
;x;| af0f b'Mvsf /f]k]/ xfF:Yof} ltdL .
ltd|}
sf]dn cfb{| c>'bxdf ;+;f/ 8'Ab}5 ls <
dfG5] xf] Û lsg lgTo cfh
o;/L emg\ ;fFu'l/G5f} ltdL Û
k|ef e§/fO{
-cfrfo{_
;l/t ;+udjf6
nf]s;]jf
cfof]usf] tof/L
a:t'ut k|Zgx? M
!= lnljofnL zf;s sg]{n u2fkmLsf] xTof slxn] ePsf] lyof] <
— @) cS6f]j/ @)!!
@=
;+o'Qm /fi6«;+3sf] dxf;efnfO{ ;Djf]bg ug]{ klxnf] g]kfnL k|wfgdGqL sf] x'g <
– laZj]Zj/ k|;fb sf]O{/fnf
#=
dNnsfnLg sflGtk'/ /fHosf] :yfkgf s;n] u/]sf lyP <
–/Tg dNn
$=
g]kfn ;/sf/n] slxn] b]lv nf]kf]Gd'v hftLsf dflg;x?nfO{ eQf pknJw u/fpg yfn]sf] xf] < —
@)^% ;fn
%=
g]kfndf PkmPd /]l8of] slxn] b]lv ;'? ePsf] xf] < — @)%@ ;fn
^=
lr;f] kfgLsf] dxf;fu/ eGgfn] s'g dxf;fu/nfO{ hgfpF5 <
— s'd]? dxf;fu/
&=
kz'kltgfydf rfFbLsf rf/ 9f]sf /fVg] k|wfgdGqL s'g x'g <
— led;]g yfkf
*= æo'4
c;Eo JolQmsf] Jofkf/ xf]Æ of] s'g laZj k|l;4 JolQmsf] egfO{ xf] <
— dfxfTdf ufGwL
(= rf/
s'g] l;Ssf k|rngdf Nofpg] dNn /fhf sf] x'g <
— k|tfk dNn
!)=
a'4n] lbPsf] k|yd wd{ b]zgf -pkb]z_ nfO{ s] elgG5 <
— wd{rqm k|jt{g
!!=
led;]g yfkfnfO{ s:sf] xTof ul/Psf] cf/f]kdf s}b ul/Psf] lyof] <
—/fhs'df/ b]j]Gb|
!@= lajfxkl5 5'§} 3/÷jf;:yfg jgfO{ j:g] hftL s'g xf] < —ls;fg
!#=
cGt/fli6«o l6–6\jf06L k|ltof]lutfdf cw{;ts -%) /g_ jgfpg] klxnf] g]kfnL lqms]6/
sf] x'g < —
d]xj'j cfnd
!$= Furd Threatre df
gf6s x]bf{ dfl/Psf cd]l/sL /fi6«oklt sf] x'g <
— cj|fxd ln+sg
!%= s'g
/f0ff k|wfgdGqLsf] kfnfb]lv lab]zdf g]kfnL /fhb't /fVg yflnPsf] xf] <
— h'4 ;d;]/
!^= pv'
v]tLsf nflu s'g k|sf/sf] df6f] pko'Qm x'G5 < —bf]d6
!&=
…l;Ú ju{sf /f0ffx?nfO{ pkTosf jflx/ lg:sf;g ug]{ /f0ff k|wfgdGqL sf] x'g <
— h'4 ;d;]/
!*=
eujfg a'4sf] dfjnL …b]jbxÚ s'g lhNnfdf kb{5 < —?kGb]xL
!(=
jfNdLlssf] jf:tljs gfd s] xf] < —/Tgfs/
@)=
;j}eGbf kl5 3f]if0ff ul/Psf] /fli6«o lae'lt sf] x'g <
—dxfu'? kmfNu'0ffgGb
@!=
l;d/f}g u9df :yflkt s0ff{6s /fHosf ;+:yfks sf] dflgG5g <
—gfGob]j
@@= ;'uf}nL ;GwL slxn]
ePsf] lyof] < –
# dfr{, !*!^
@#=
lh;;\ qmfO{:6sf] :d/0fdf s'g ;Djt\ k|rngdf NofO{Psf] xf] <
–O{:jL ;Djt\
@$=
z]kf{x?n] nufpg] 5fnfsf] 3'+8f;Dd cfpg] h'QfnfO{ s] elgG5 < —bf]rf
@%=
l;?jf kj{ g]kfnsf] s'g If]qdf k|rlnt 5 < —t/fO{
@^=
eQmk'/sf clGtd /fhf sf] x'g < —/0fhLt dNn
@&=
?;L qmflGt slt r/0fdf ;DkGg ePsf] lyof] < —tLg r/0fdf
@*=
k|yd laZjo'4df g]kfnL ;]gfsf] g]t[Tj s:n] u/]sf lyP < —jj/;d;]/
@)=
yfkfynL ;GwL cg';f/ ltJjtn] g]kfnnfO{ k|lt jif{ slt /sd pknJw u/fpg' kb{Yof]
<
—!)))) ?k}ofF
@!=
sfuhsf] cle:sf/ s'g b]zjf6 ePsf] xf] < —lrg
@@=
hg;+Vof tyf lasf; ;DjlGw klxnf] cGt/fli6«o ;Dd]ng sxfF ePsf] lyof] <
—O{6fnL
@#=
…td'Ú zJbn] g]kfnsf] s'g hftLnfO{ a'emfpFb5 . —u?ª
@$=
af}4 wd{sf rf/ :t'km s:n] jgfPsf x'g < —dfgb]j
@%= )
l8u|L cIffF; /]vfnfO{ s] elgG5 < —e'dWo] /]vf
@^=
laif jif]{ lb3{sfnLg nIf /fvL klxnf] k6s th'{df ul/Psf] cfjlws of]hgf s'g xf]
< —gjf}+ k~rjifL{o of]hgf
@&=
u}/ cfjf;Lo g]kfnL ;+3 -Pgcf/Pg_ sf] xfn;Dd sltj6f b]zdf ;dGjo kl/ifb\ u7g ul/Psf] 5 < —^$
j6f
>f]t
;+sns M /fd lai6
la1fkg÷;"rgf÷;Gb]z
lhNnf lasf; ;ldlt 8f]6Lsf] ;"rgf
o; sfof{nosf]
;"rgf g+= !÷)&)÷)&! ldlt @)&!÷#÷( ut] k|sflzt ;"rf cg';f/
;x–n]vfkfn -ck|flalws_ kbsf] lnlvt k/LIffsf] k/LIff s]Gb| lhla; sf] sfof{no
8f]6Ldf s]Gb| tf]lsPsfdf k|flalws sf/0fjf6 k/LIf s]Gb| 8f]6L ax'd'vL SofDk;df
k/LIff s]Gb| tf]lsPsf] x'Fbf ;DjlGwt ;j}sf] hfgsf/Lsf nflu of] ;"rgf
k|sflzt ul/Psf] 5 .

g]kfn ;/sf/
;+3Lo dfldnf tyf :yfgLo lasf; dGqfno
jf;'b]jL ufla;sf] sfof{no, 8f]6L
laifo M cfo Joo laj/0f ;fj{hlgs ul/Psf] ;DjGwdf .
!= o;
jf;'b]jL ufla;sf] cfly{s jif{ @)&)÷)&! sf] oyfy{ cfoJoo tkl;n jdf]lhd
ePsf] lg0f{o kfl/t ul/of] M
cfDbfgL
tkm{
!= ut
jif{sf] df}Hbft ? @(#@)&÷#$ -of]hgf w/f}6L_
@=
;~rfng cg'bfg lgsf;f ? $)))))÷–
#=
k"hLFut cg'bfg lgsf;f ? !)(!&%)÷)!
$=
;fdflhs ;'/Iff eQf lgsf;f ?= !(!(^))÷–
%=
lakGg blnt jfn kf]if0f eQf $*&^))÷–
^=
lh=lj=;= cg'bfg ? !#&!^^÷–
&=
dfnkf]t / cGo ?= @%)))÷–
s'n hDdf ?= $$$&^@#÷#%
vr{
tkm{
!= tnj
eQf ? @&^)%*÷–
@= eQf
lrofkfg ?= %))))÷–
#=
b}lgs e|d0f eQf ? %()))÷–
$=
e}k/L ? !)%))÷–
%=
lalaw ? @#(*^÷–
^=
kqklqsf ? !$%))÷–
&=
sfof{no ;fdfg -d;nGb_ ? %#$)^÷–
*= j8f
gful/s d~r tyf gful/s ;r]tgf s]Gb| Joj:yfkgf vr{ ? %*)))÷–
(=
;fdflhs ;'/Iff eQf ? !(!(^))÷–
!)=
lakGg blnt jfnjflnsf kf]if0f eQf $*&^))÷–
!!=
k"hLut vr{ ? !@^#&))÷–
s'n /sd
cfDbfgL $$$&^@#÷#% dWo]jf6 $@!^#%)÷– vr{ eO{ jfFsL a}Í df}Hbft /sd /f=jf=
a}Í 8f]6Lsf] lx=g+= u $!!% df of]hgfsf] w/f}6L e'QmfgL lbg jfFsL /x]sf]
@= o;
ufla;sf] ut cfly{s jif{df tklzn jdf]lhdsf of]hgfx? ;tk|lt;t sfo{;DkGg ePsf]
lg0f{o kfl/t ul/of] .
!=
cgfkuf8 emf]=k'= jf;'b]jL÷/fgfufpF ?= %))))÷–
@=
/fhk'/ ltvfQ/ ;8s dd{t ? @%)))÷–
#=
;/:jtL dlxnf ;xsf/L ejg lgdf{0f ? !!))))÷–
$= blnt
;fd'bflos ejg lgdf{0f ? !!))))÷–
%= af;'b]jL
pk :jf:Yo rf}sL ejg dd{t ? !#))))÷–
^=/fp;]
emf]=k'= af;'b]jL ! / # ? %))))÷–
&=
ufla;sf] zf}rfno lgdf{0f ? !@))))÷–
*=
af;'b]jL dfla ejg dd{t ? @@&)))÷–
(=
ckfË, PrcfO{eL ;+qmldt, 6'x'/f jfnjflnsf ;zlQms/0f sfo{qmd ? !^%)))÷–
!)=
lalaw vr{ ? -v'Nnf lbFzfd'Qm sfo{qmd_ ? %($))÷–
!!=
ufla; sG6]Gh]G;L vr{ $$)))÷–
!@=
u/Lj;+u laZj]Zj/ sfo{qmd ? (##))÷–
!#=
;/:jtL ;fj{hlgs k|fla v]n d}bfg lgdf{0f ? &))))÷–
!$=
o'jf v]ns'b sfo{qmd !))))÷–
#= o;
ufla; cGt/ut ut cf=j= )&)÷)&! df ;fdflhs ;'/Iff eQf Pj+ blnt jfn
kf]if0f, vfO{kfO{ cfPsf h]i7 gful/s, blnt h]i7 gful/s, Psn dlxnf, lawjf dlxnf,
cf+lzs ckfË, k"0f{ czQm ckfË Pj+ kfFr jif{d'gLsf blntjfnjflnsfx?sf] laj/0f
tklzn jdf]lhd ePsf] lg0f{o ul/of] .
!=
klxnf] rf}dfl;s hDdf lgsf;f k|fKt ^%#@))÷–
¨ h]i7
gful/s &$ hgf, ¨ blnt
h]i7 gful/s *# hgf,
¨ ^) jif{
pd]/ k'u]sf Psn dlxnf @ hgf, ¨ lawjf dlxnf !^# hgf
¨ cf+lzs
ckfË ! hgf, ¨k"0f{ czQm ckfË @ hgf
@=
bf]>f] rf}dfl;s lgsf;f k|fKt ^#&@))÷–
¨ blnt
h]i7 gful/s *), ¨ h]i7 gful/s &!
¨ ^) jif{ pd]/ k'u]sf Psn dlxnf @, ¨ lawjf
dlxnf !^!
¨ cf+lzs
ckfË !, ¨ k"0f{ czQm ckfË @
#=
t]>f] rf}dfl;s lgsf;f k|fKt ^@(@))÷–
¨ blnt
h]i7 gful/s &(, ¨ h]i7 gful/s ^(
¨ ^) jif{
k'u]sf Psn dlxnf @, ¨ lawjf dlxnf !^) hgf
¨ cf+lzs
ckfË !, ¨ k"0f{ czQm ckfË @
$=
lakGg blnt jfn kf]if0f eQf lgsf;f k|fKt $*&^))÷–
klxnf]
rf}dfl;s !&^)))÷–
bf]>f]
rf}dfl;s !^@)))÷–
t]>f]
rf}dfl;s !$(^))÷–